De kerk San Giovanni Fuorcivitas is Pistoia op zijn puurst: romaanse architectuur, groen-witte marmerbanden en binnen kunst die je stil maakt. De naam zegt het al. “Fuorcivitas” betekent buiten de stad, omdat deze kerk ooit net buiten de oudste muren lag. Vandaag loop je er zo naartoe vanuit het knusse centrum en stap je binnen in een wereld van steen, licht en stille details.
Kerk San Giovanni Fuorcivitas: wat je ziet
Van buiten valt de noordkant meteen op: ritmes van bogen, loggiaatjes en afwisselend wit marmer en groene steen. Binnen wacht een intieme ruimte met een preekstoel vol bijbelse scènes, een ontroerende Visitatie in geglazuurde terracotta en middeleeuwse fresco’s. Het is geen groot museumcomplex; juist daarom kijk je hier met aandacht. Je ziet meer, je ervaart meer.
Handig om te weten: veel bezoekers combineren de kerk met de Piazza del Duomo en de andere romaanse kerken van Pistoia. Alles ligt op loopafstand, dus je maakt er makkelijk een sfeervolle stadswandeling van.
Geschiedenis in het kort
De oorsprong van San Giovanni Fuorcivitas gaat terug tot de middeleeuwen, met uitbreidingen tot in de 14e eeuw. Eeuwenlang was dit een baken langs de rand van de stad. In de 20e eeuw liep de kerk schade op tijdens de Tweede Wereldoorlog; daarna volgden zorgvuldige restauraties zodat je vandaag weer de oorspronkelijke harmonie ervaart.
De plattegrond is sober: één beuk, een rechthoekige apsis en aan de zuidkant een kleine kloostertuin. Die eenvoud past bij Pistoia’s karakter: weinig franje, veel ambacht.
Buiten: groen-witte gevel en een Laatste Avondmaal in steen
De noordgevel geldt als de “echte” voorzijde, omdat de werkelijke façade grotendeels schuilgaat tussen aangrenzende gebouwen. Hier zie je wit marmer afgewisseld met groene serpentijnsteen uit de omgeving van Prato, een patroon dat je in Pistoia vaker tegenkomt. Het geeft de kerk een grafisch, bijna modern ritme dat prachtig werkt in ochtend- en avondlicht.
Blikvanger is het rijk versierde portaal. In de architraaf lees je in steen het Laatste Avondmaal, een 12e-eeuws reliëf dat de drempel tot het heilige markeert. Let ook op de kleine kolommetjes en diamantvormige motieven in de boogvelden. Sta hier even stil, want de details belonen je geduld.
Binnen: topstukken om bij stil te staan
De preekstoel (1270) van Fra Guglielmo da Pisa is een verhaal in marmer. Panelen met het Leven van Christus, profeten en symbolen van de evangelisten worden gedragen door zuilen met verschillende kapitelen. Bovenop prijkt de adelaar van Johannes, alsof hij zo het woord neemt. Loop er langzaam omheen; elk paneel heeft zijn eigen dynamiek en lichtval.
De Visitatie (1445) van Luca della Robbia toont Maria en Elisabet in een stille omhelzing. De geglazuurde terracotta glanst zacht en maakt de scène verrassend levend. Je voelt bijna het gesprek dat niet wordt uitgesproken. Het werk hangt laag genoeg om de gezichten van dichtbij te zien.
Verder vind je in de kerk een polychroom houten kruisbeeld uit de 12e eeuw en een gotisch polyptiek dat aan Taddeo Gaddi wordt toegeschreven. Ook zie je sporen van 14e-eeuwse fresco’s, en een wijwatervat dat vaak in verband wordt gebracht met Giovanni Pisano. Het geheel is geen grote verzameling, maar elk stuk heeft gewicht.
Het klooster: stille hoek achter de kerk
Achter de zuidmuur ligt een klein kloostertje. Het is een zeldzaam Pistoiaans voorbeeld waarin steen en baksteen samenkomen. Kapitelen met dierkoppen, lage bogen en een tweede galerij uit latere tijd geven het hof een intieme, bijna huiselijke sfeer. Als de deur open staat, werp dan even een blik naar binnen. Het voelt als een tijdcapsule.
Praktisch: openingstijden, kleding, tickets
Openingstijden wisselen. De kerk is meestal enkele dagen per week open, vaak di-do 10:30-16:30 en woensdagochtend 10:30-13:30. Soms is de middag op woensdag gesloten. Controleer vooraf de actuele tijden, zeker buiten het hoogseizoen.
Toegang is doorgaans op basis van een vrije gift. Neem contant kleingeld mee voor een donatie en voor het aansteken van een kaars.
Kleding: zoals in elke kerk zijn bedekte schouders en rustige kleding gewenst. In de zomer is een lichte sjaal handig.
Fotograferen mag in veel Toscaanse kerken zonder flits. Volg altijd de aanwijzingen ter plekke.
Zo kom je er
Vanaf Florence reis je met de regionale trein in ongeveer 30 tot 40 minuten naar Pistoia. Er rijden doorgaans meerdere treinen per uur. Het station van Pistoia ligt vlak bij het centrum, zodat je de kerk in circa 10 tot 15 minuten te voet bereikt via Viale Arcadia en Via Cavour.
Kom je met de auto, parkeer dan aan de rand van het centrum en loop het laatste stuk. Pistoia is compact en aangenaam wandelbaar.
Beste moment en sfeer
’s Ochtends heb je vaak rustig licht op de noordgevel; ’s Avonds kleuren de stenen warm. Binnen is het koel en stil, ideaal op warme dagen. In de winter hangt er soms een zachte geur van was en hout, wat de middeleeuwse sfeer versterkt.
Kleine route: 45 minuten Pistoia-gevoel
Start op de Piazza del Duomo voor de kathedraal en het achthoekige baptisterium met dezelfde groen-witte banden. Wandel dan naar de kerk San Giovanni Fuorcivitas voor het portaal en de kunst binnen. Sluit af bij Sant’Andrea, waar je de beroemde preekstoel van Giovanni Pisano ziet. Zo proef je in korte tijd de eigen signatuur van Pistoia.
Met kinderen
Maak er een speurtocht van. Zoek samen naar de adelaar op de preekstoel, tel de figuren van het Laatste Avondmaal in het portaal en laat kinderen de gezichtsuitdrukkingen van Maria en Elisabet nadoen bij de Visitatie. Houd wel een rustig tempo; de kerk is klein en vraagt om zacht stemgeluid.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd heb ik nodig? Reken 20 tot 40 minuten binnen, plus tijd buiten voor de gevel en het portaal. Met het klooster erbij ben je zo een uur verder.
Is er een dresscode? Ja, zoals in elke kerk: schouders bedekt en respectvolle kleding. Een sjaal is handig in de zomer.
Is de kerk rolstoeltoegankelijk? De ingang is gelijkvloers, maar sommige delen kunnen ongelijk zijn. Vraag ter plekke om hulp indien nodig.
Kan ik een gids krijgen? In drukke periodes zijn er soms vrijwilligers of bezoekersgidsen. Anders volstaan de informatieborden en je eigen nieuwsgierigheid.
Waarom jij hierheen wilt
Omdat San Giovanni Fuorcivitas je in een klein uur laat zien hoe rijk Pistoia is: een romaanse kerk met een grafische gevel, een preekstoel die verhalen vertelt en een beeldengroep die je raakt. Het is intiem, echt en precies groot genoeg om alles bewust mee te krijgen. En je bent er zo vanuit Florence.
Checklist
Meenemen: contant kleingeld voor donatie, een lichte sjaal, camera zonder flits. Tijdstip: ochtend of late middag. Extra: combineer met Piazza del Duomo en Sant’Andrea.