De Kathedraal van Urbino, officieel “Cattedrale di Santa Maria Assunta”, ligt strak naast het Palazzo Ducale en hoort bij het UNESCO-hart van de stad. Als je Urbino bezoekt, is dit je ankerpunt: een neoklassieke kathedraal met een licht interieur, een coffered koepel en meesterwerken van Federico Barocci. In dit artikel neem ik je mee door de geschiedenis, de kunst en het minder bekende Oratorio della Grotta onder de kerk, plus handige tips voor je bezoek.
Waarom je de Kathedraal van Urbino wil zien
Je staat hier letterlijk in het centrum van de Renaissance-stad. De kathedraal hoort bij het UNESCO-werelderfgoed van Urbino en vertelt het verhaal van hertogen, aardbevingen en wederopbouw. Binnen wacht je een rustige, heldere ruimte waar het marmer, de proporties en de koepel meteen opvallen. En dan is er nog de kunst: werken van Barocci die je zelden zo dichtbij ziet.
Een beetje geschiedenis: van middeleeuwen tot Valadier
Op deze plek stond al in 1021 een kathedraal. In de jaren van hertog Federico da Montefeltro kreeg de kerk in de 15e eeuw een nieuw ontwerp, toegeschreven aan Francesco di Giorgio Martini. De gevel die je nu ziet kwam pas later, in de 18e eeuw, op tekening van Camillo Morigia, met beelden van de deugden en kerkvaders bovenop.
Een zware beving in 1789 deed de koepel instorten. De herbouw werd toevertrouwd aan de Romeinse architect Giuseppe Valadier. Dankzij hem kreeg de Dom de strakke neoklassieke vormen die je vandaag ziet: een plattegrond in kruisvorm, drie witte beuken met een tongewelf, en die elegante, gecassetterde koepel in het kruispunt.
Recent is de kathedraal opnieuw gerestaureerd na schade door de Midden-Italië-aardbevingen; sinds eind 2020 is het interieur weer open en fris. Je ziet het aan de pleisterlagen en aan de manier waarop het licht de ruimte invalt.
Wat zie je binnenin de Kathedraal van Urbino
Loop na binnenkomst even onder de koepel en kijk omhoog: de geometrie van de cassettes en de ronde tondi met evangelisten geven de ruimte een rustige, bijna muzikale maat. Daarna naar de zijkapellen, waar de schatten hangen.
Barocci: theater, kleur en emotie
In de kapel van het SS. Sacramento hangt de monumentale “Ultima Cena” (1590-1599) van Federico Barocci: een levendige, bijna theatrale interpretatie van het Laatste Avondmaal, vol dienaren, manden en blikken die kriskras door de scène bewegen. Aan de rechterzijbeuk vind je Barocci’s “Martirio di San Sebastiano” (1558), een vroeg werk waarin zijn eigen stijl al duidelijk is. Verder zie je in de kerk doeken van onder anderen Carlo Maratta en Carlo Cignani.
Oratorio della Grotta: de verborgen laag onder de Dom
Onder de kathedraal ligt het Oratorio della Grotta (ook wel Grotte del Duomo). Het bestaat uit vier kapellen uit de 16e en 17e eeuw. In de Kapel van het Kruis staat een 15e-eeuws houten kruis dat volgens overlevering de koepelinstorting heeft doorstaan. Een bijzonder detail: hier bevindt zich ook de tombe van Federico Ubaldo della Rovere, de jonge hertog die in 1623 overleed.
Het oratorium is onderdeel van het Museo Diocesano Albani. Vaak is er een combiticket museum + oratorium en zijn er tijdelijke tentoonstellingen. Openingstijden wisselen per seizoen; check ter plekke of via het museum voor je gaat.
Buitenkant: waar je op moet letten
De gevel is opgetrokken uit steen uit de Furlo-kloof en wordt bekroond door vijf beelden. Bovenaan staan de drie theologische deugden, links staat Augustinus en rechts Johannes Chrysostomos. Kijk ook naar de inscriptie “STUDIORUM UNIVERSITATI FASTIGIUM” als dank aan de universiteit die de dakwerken mee financierde. Het brede bordes met balustrade is 19e-eeuws en geeft je een mooi zicht op het plein en de stadslijn.
Praktische tips voor je bezoek
Toegang en sfeer. De kathedraal is doorgaans vrij toegankelijk; tijdens missen zijn delen soms afgesloten. Kleed je respectvol (schouders bedekt) en spreek zacht. Een fooi bij een kaars of het museum helpt het onderhoud.
Beste tijd. In het voor- en najaar is het licht in de kathedraal op z’n mooist en is het rustiger. In de zomermaanden kan het midden op de dag drukker zijn; vroeg in de ochtend is vaak ideaal.
Combineren. Plan je bezoek samen met het Palazzo Ducale ernaast. Met een uurtje in de kathedraal, een halfuur in de Grotta en daarna het paleis heb je een rijke ochtend. Koffie? Aan de rand van Piazza Rinascimento zit je goed.
Bereikbaarheid. Urbino heeft geen spoorlijn. Reis per trein naar Pesaro en neem daar de bus (samenwerking Trenitalia + Adriabus). Bussen rijden meestal frequent overdag; stap in Urbino uit bij Parcheggio Santa Lucia en loop via de roltrappen de stad in. Met de auto parkeer je het best bij Santa Lucia of aan de ringen buiten de ZTL.
Toegankelijkheid. Voor de kathedraal liggen trappen; binnen is de vloer grotendeels vlak. Het Museo Diocesano Albani en delen van het oratorium zijn doorgaans toegankelijk, maar vraag ter plekke naar de meest recente situatie.
Kort rondje binnen: 30 minuten
1. Gevel en beelden herkennen op het plein. 2. Naar binnen en onder de koepel omhoog kijken. 3. Rechterzijbeuk: zoek San Sebastiano en Santa Cecilia. 4. Kapel SS. Sacramento met de Ultima Cena. 5. Via de Loggia del Grano naar beneden voor het Oratorio della Grotta.
Feiten en weetjes
De huidige neoklassieke kathedraal werd in 1801 voltooid. Urbino’s historische centrum staat sinds 1998 op de UNESCO-lijst. De crypte was in de 17e eeuw het toneel van processies en bezit vandaag nog altijd devotionele kunst. En ja: de kathedraal en het paleis vormen samen een van de meest fotogenieke hoeken van de stad.
FAQ: snelle antwoorden
Is de Kathedraal van Urbino gratis?
De kerk zelf wel, het Oratorio della Grotta en het Museo Diocesano Albani vragen meestal een klein bedrag of werken met een combiticket.
Hoeveel tijd heb ik nodig?
Reken 30 tot 45 minuten voor de kathedraal en 20 tot 30 minuten voor het oratorium. Kunstliefhebbers tellen er gerust een uur bij op.
Mag ik fotograferen?
Vaak wel zonder flits in de kerk. In het oratorium en museum kunnen andere regels gelden; vraag het even na.
Handige adressen
Kathedraal van Urbino (Cattedrale di Santa Maria Assunta) – Piazza Rinascimento, naast het Palazzo Ducale. Museo Diocesano Albani – ingang en informatie voor oratoriumbezoek.
Geniet vooral van het licht en de stilte. In Urbino leer je dat een kathedraal niet alleen stenen en schilderijen is, maar ook een ritme: stappen over marmer, een koepel die ademt, en kleur die langzaam wakker wordt.