De kathedraal San Ciriaco in Ancona is zo’n plek waar je meteen begrijpt hoe stad en zee bij elkaar horen. Boven op Colle Guasco kijk je uit over haven en Adriatische Zee, terwijl je een middeleeuwse kerk binnenstapt waar Romaans en Byzantijns elkaar ontmoeten. In deze gids vind je alles wat je nodig hebt: context, wat je niet mag missen en praktische tips om je bezoek soepel te laten verlopen.
Waarom de kathedraal San Ciriaco de moeite waard is
Architectuurliefhebber of niet, hier heb je het allemaal: een Griekskruis-plattegrond, een van de oudste koepels van Italië, een rijk portaal met marmeren leeuwen en een crypt met relieken van de stadsheilige. En dat alles in witte steen uit de Monte Conero, met een vrijstaande klokkentoren en een panorama dat je stadsbezoek meteen betekenis geeft.
Waar ligt de kathedraal en hoe kom je er
De kathedraal staat op het hoogste punt van Ancona, het Colle Guasco-plateau (Piazzale del Duomo). Vanaf het centrum wandel je in circa 20 tot 30 minuten omhoog. Met de auto volg je de borden naar Piazzale del Duomo en zoek je boven een plek langs de weg. De klim is kort maar stevig; neem water mee op warme dagen.
Geschiedenis in vogelvlucht
De plek is al eeuwen heilig. Opgravingen tonen resten van een Grieks heiligdom voor Aphrodite Euplea op de top. In de 6e eeuw verrees hier een vroegchristelijke basiliek, gewijd aan San Lorenzo. Rond het jaar 1000 werden de relieken van San Ciriaco (en San Marcellino) hierheen overgebracht en groeide de kerk uit tot kathedraal.
Tussen de 11e en 13e eeuw kreeg San Ciriaco zijn herkenbare vorm: Romaans van karakter, met sterke Byzantijnse invloeden. In 1926 verhief paus Pius XI het gebouw tot basilica minor. Na schade en ingrepen in de 20e eeuw volgde een grote restauratie; de kathedraal werd in 1977 plechtig heropend.
Architectuur en kunst: waar let je op
Het portaal en de leeuwen
Voor de gevel staat een diep protiro-portaal, traditioneel toegeschreven aan Giorgio da Como (13e eeuw). Aan de voorkant rusten twee zuilen op rode veronamarmeren leeuwen die prooi en fantasiewezens bedwingen. De boog is rijk met blad- en diermotieven en heiligenbustes. Let ook op het grote rondvenster erboven.
Koepel en plattegrond
Binnen zie je de Griekskruis-plattegrond: vier gelijke armen met elk een middenbeuk en twee zijbeuken. De koepel verheft zich op een twaalfhoekige trommel boven de kruising. De datering ligt in de 13e eeuw; in de literatuur wordt soms Margaritone d’Arezzo genoemd als ontwerper, al is die toeschrijving onderwerp van discussie. Kijk omhoog naar de ritmische lombardische boogfries aan de buitenzijde en binnen naar de hergebruikte Romeinse zuilen met Byzantijnse kapitelen.
Crypt en relieken
Onder het hoofdaltaar ligt de crypt van San Ciriaco. Hier worden de relieken van de stadsheilige bewaard en zie je sporen van oudere bouwfasen. De sfeer is intiem: lage gewelven, oudere kapitelen en een sterke verbinding met de vroege christenperiode van Ancona.
Klokkentoren en materiaal
De klokkentoren staat vrij van het hoofdvolume en wordt in bronnen vanaf de 14e eeuw genoemd. Het geheel is opgetrokken in licht Conero-steen, die in de zon zachtgrijs kleurt en bij zonsondergang bijna warmroze wordt. Dat maakt de kathedraal ook uit fotoperspectief aantrekkelijk.
Bezoek en praktische info
Toegang. De kathedraal is meestal gratis te bezoeken. Donaties worden gewaardeerd, zeker bij toegang tot de crypt of een kapel.
Openingstijden. Tijden wisselen per seizoen. In veel perioden is de kerk dagelijks open in de ochtend en opnieuw in de namiddag/vroege avond. Controleer ter plekke of op de officiële kanalen en vermijd bezoeken tijdens vieringen.
Kleding en gedrag. Bedek schouders en knieën, wees stil tijdens diensten en vermijd flitslicht. Fotograferen is doorgaans toegestaan buiten de vieringen.
Toegankelijkheid. Het plein is verhard; binnen zijn er vlakke zones en banken om even te zitten. De klim naar het plein kan pittig zijn; neem de tijd.
Uitzichten en fototips
Voor de gevel opent zich het uitkijkterras over haven en golf. ’s Morgens heb je helder tegenlicht op zee; aan het einde van de middag kleurt de Conero-steen warm en zijn de schaduwen op het portaal het mooist. Liefhebbers van details letten op de leeuwen en de fijn gesneden archivolten.
Route-idee: zo plan je je bezoek
1 tot 1,5 uur: wandel omhoog via de trappen, geniet van het uitzicht, bekijk de gevel en ga kort naar binnen voor de koepel en de crypt.
Halve dag: combineer de kathedraal met de Romeinse Boog van Trajanus in de haven en een pauze bij de Mole Vanvitelliana. Zo heb je in één ronde Ancona’s zee, klassiek verleden en barok-industriële architectuur te pakken.
In de buurt: wat nog meer zien
Museo Diocesano. Direct naast de kathedraal, in het oude bisschoppelijke paleis (Episcopio), vind je het Diocesane Museum met liturgische kunst en vondsten van Colle Guasco. Toegang is vaak gratis; check de actuele tijden.
Palazzo Ferretti. Een historisch paleis aan de voet van de heuvel met het Museo Archeologico Nazionale delle Marche, waar je de achtergrond van de streek leert kennen, van Picenen tot Romeinen.
Centro storico. Slenter door de straten rond Piazza del Plebiscito voor koffie onder de portici en kijk omhoog: je ziet de koepel van San Ciriaco vaak tussen de daken terugkomen.
Veelgestelde vragen
Is de kathedraal elke dag open? Meestal wel, met een middagpauze buiten het hoogseizoen. In de zomermaanden zijn de openingstijden vaak langer. Controleer actuele tijden vooraf.
Moet ik tickets reserveren? Nee, voor de kathedraal zelf doorgaans niet. Voor speciale rondleidingen of evenementen soms wel.
Wat is de beste tijd van de dag? Vroege ochtend voor rust in de kerk; late middag voor warm licht op de gevel en uitzicht over de haven.
Kort samengevat
De kathedraal San Ciriaco is Ancona’s herkenningspunt: een samenspel van Romaans, Byzantijns en gotisch, een koepel boven de zee en een crypt die terugvoert naar de allereerste christelijke eeuwen.
Met een beetje planning heb je hier een bezoek dat tegelijk stil, mooi en heel Ancona is.