De Fontein Pretoria in Palermo, op Piazza Pretoria, is zo’n monument waar je eerst stil van wordt en daarna rondjes omheen loopt. Je staat tussen marmeren tritons, nymfen en riviergoden, met het stadhuis aan je linkerkant en de koepel van Santa Caterina om de hoek. Dit is de beroemdste fontein van de stad, en met reden.
Waar ligt de Fontein Pretoria en wat is de setting?
Piazza Pretoria ligt midden in het historische centrum, een blok ten zuiden van de Quattro Canti. De fontein wordt omarmd door het Palazzo Pretorio (het stadhuis), de kerk van Santa Caterina en de baronspaleizen Bonocore en Bordonaro. De fontein zelf staat achter een laag hekwerk dat het marmer beschermt; je kunt er rondom vrij omheen wandelen.
Korte geschiedenis: van Florentijnse tuin naar Sicilisch icoon
De fontein werd in 1554 in Florence gemaakt door de beeldhouwer Francesco Camilliani, voor de tuin van don Luigi de Toledo. Wegens schulden verkocht de familie het werk aan het stadsbestuur van Palermo. In 1574 arriveerde de fontein, in 644 stukken verpakt, in de Siciliaanse haven en werd hier opnieuw samengesteld. Die heropbouw gebeurde onder leiding van Camillo Camilliani (de zoon), met bijdragen van Michelangelo Naccherino; aanpassingen waren nodig omdat het oorspronkelijke ontwerp voor een tuin was bedacht. De werkzaamheden sloten in 1581 af.
Waarom heet het plein “Piazza della Vergogna”?
De bijnaam Piazza della Vergogna of “Plein van de Schaamte” heeft twee bronnen. Aan de ene kant zijn er de naakte figuren die in vroegere eeuwen voor opgetrokken wenkbrauwen zorgden. Aan de andere kant vonden Palermitanen de kosten voor aankoop, transport en aanpassingen buitensporig. “Schande” riep men naar verluidt soms richting de raadsleden die het stadhuis verlieten. Vandaag glimlach je erom, maar de naam bleef.
Wat je ziet: drie bassins, vier rivieren en 48 beelden
De fontein is een piramidale compositie met drie concentrische bassins rond een centrale zuil waarlangs het water neerdaalt. Op en rond de balustrades staan in totaal 48 beelden: Olympische goden, tritons en sirenen, allegorieën en vier majestueuze riviergoden. De trapramen verdelen het geheel in kwadranten; elk kwart heeft een eigen groep met een liggende rivierfiguur, een triton en een nereïde.
Kijk ook naar details: maskers langs de waterlopen, dolfijnen die spuwen, en de zachte slijtage van het Toscaanse marmer waar water en wind hun werk hebben gedaan.
Architectuur en perspectief
Wat de Fontein Pretoria zo fotogeniek maakt, is de theatrale opstelling. De trappen en balustrades leiden je blik naar het midden, terwijl de paleisgevels het decor sluiten. Vanaf de hoek bij Santa Caterina krijg je de mooiste laag-op-laag met koepel, palazzi en marmer. Van dichtbij valt op hoe elk beeld een eigen pose en karakter heeft, alsof je een renaissancistisch toneelstuk in steen bijwoont.
Bezoek & praktische info
Toegang: de piazza is openbaar en dag en nacht toegankelijk. De fontein staat achter een hekwerk; je bekijkt alles prima vanop een paar meter. Soms is er onderhoud of tijdelijke afsluiting van een deel van de omloop.
Beste moment: in de ochtend heb je zacht licht en minder mensen; aan het einde van de middag kleuren marmer en palazzi warm. In de zomer is het plein ’s Avonds sfeervol verlicht.
Respect: raak het marmer niet aan en beklim geen rand. Een lichte nevel kan de stenen glad maken; let op je stap.
Fototips bij de Fontein Pretoria
1) Hoog-laag: fotografeer laag bij de rand voor dynamiek, en dan vanaf de trappen van Santa Caterina voor een overzicht met koepel.
2) Vier kwadranten: loop een volledige cirkel en leg in elk kwart de riviergroep vast. Zo zie je het ontwerp zoals de makers het bedoeld hebben.
3) Details: zoom in op handen, haren en waterbekkens. De zachte slijtage van het marmer geeft textuur en vertelt de leeftijd van het monument.
Leuke weetjes
644 stukken: zo kwam de fontein per schip aan. Het idee dat zo’n gigantisch werk als een puzzel is verplaatst, helpt je het vakmanschap beter te zien.
Vasari’s compliment: de schilder en biograaf Giorgio Vasari roemde de fontein als een werk zonder gelijke in Florence, misschien zelfs in heel Italië.
Het hek: al in de 18e eeuw plaatste men een ijzeren omheining om vandalisme te voorkomen. Een vroege vorm van monumentenzorg, met vandaag dezelfde bedoeling.
Combineer je bezoek
Quattro Canti: het barokke kruispunt ligt letterlijk om de hoek. Mooi als binnenkomer of afsluiter van je fonteinbezoek.
Santa Caterina d’Alessandria: kerk en voormalig klooster met een zoete bonus in de monache-pasticceria. Vanaf de trappen heb je topzicht op de fontein.
Palazzo Pretorio: het stadhuis bepaalt het plein. Wanneer de deuren openstaan, krijg je soms een glimp van de binnenruimtes mee.
Samengevat
De Fontein Pretoria is Palermo in één scène: renaissancistisch marmer, een vleugje controverse en een plein dat als theater werkt. Kom ’s morgens voor rust of tegen zonsondergang voor gloed, loop de volledige rondte en pak elk kwart mee. Je foto’s, en je herinnering, worden er beter van.