De Dom van San Martino in Lucca is zo’n kerk waar je blik blijft haken. Onder de bogen van de portico zie je een uitgehakt labyrint, boven je rijgen loggia’s zich aaneen, en binnen wacht het beroemde Volto Santo. Deze gids helpt je het geheel te lezen: van geschiedenis en hoogtepunten tot praktische tips voor je bezoek.
Waarom de Dom van San Martino bezoeken
Omdat hier Lucca’s ziel samenkomt: een romaanse gevel vol marmerdetails, een gotisch aandoend interieur en topstukken die je nergens anders ziet. Je staat oog in oog met de Volto Santo, ontdekt het serene graf van Ilaria del Carretto en stuit buiten op een middeleeuws labyrint dat verwijst naar de mythe van Theseus. Alles ligt compact bij elkaar, pal op de route van de Via Francigena.
Dom van San Martino in Lucca: geschiedenis in het kort
Volgens de traditie stond hier al in de 6e eeuw een kerk. Rond 1060 liet de toenmalige bisschop Anselmo da Baggio de kathedraal vernieuwen; de plechtige inwijding volgde in 1070. In de 12e en 13e eeuw kreeg de kerk haar portico met drie bogen en de rijk versierde bovenbouw. De hoge façade met loggia’s wordt vanaf 1204 verbonden met Guidetto da Como, die het romaanse front zijn elegante ritme gaf. Door latere ingrepen heeft het interieur vandaag een slanke verticaliteit die je eerder met de gotiek associeert dan met Toscaanse romaniek.
Buiten: portico, labyrint en campanile
Asymmetrische portico. De drie bogen aan de pleinzijde lijken op het eerste gezicht klassiek, maar rechts is de boog smaller. Dat komt door de pre-existente klokkentoren waar men omheen moest bouwen. Juist die kleine afwijking geeft de gevel zijn levendige karakter.
Loggia’s en marmer. Boven de portico stapelen zich rijen loggia’s met kleine kolommen en ingelegde patronen. Kijk van dichtbij: het spel van wit en donkergroen marmer, spiralen, zigzags en motieven maakt elke travee anders. Aan de voet van de gevel lopen reliëffriezen met scènes uit het leven van San Martino en de maanden van het jaar.
Het labyrint. In de rechter pijler van de portico zit een cirkelvormig labyrint, 12e/13e eeuws. Een korte Latijnse inscriptie verwijst naar Daedalus en Theseus. Het is waarschijnlijk bedoeld als symbool voor de levensweg van de pelgrim: één pad, veel bochten, richting het centrum.
Campanile. De vrijstaande toren toont onderaan donker gesteente en hogerop lichte kalksteen, een mooi tweekleurig effect. De openingen worden naar boven toe groter, zodat de toren visueel lichter wordt.
Binnen: Volto Santo en Ilaria del Carretto
Volto Santo. Links in de kerk staat het achthoekige tempietto van Matteo Civitali (1484), een marmeren kapel met vergulde details die het Volto Santo bewaart: een monumentaal houten kruisbeeld dat al sinds de middeleeuwen door heel Europa werd vereerd. Modern onderzoek dateert het hout naar de 8e-9e eeuw. De figuur draagt een lang gewaad, een zeldzaam type dat je vooral in vroegmiddeleeuwse kunst ziet.
Ilaria del Carretto. In het kathedraalmuseum, direct naast de Dom, zie je het beroemde grafmonument van Jacopo della Quercia (circa 1406-1408). Ilaria ligt erop als slapend, met aan haar voeten een klein hondje als symbool van trouw. De zachte, bijna ademende modellering is ontroerend en maakt dit tot een sleutelmoment in de vroege renaissancebeeldhouwkunst.
Portalen en reliëfs. Rond de ingangen vind je 13e-eeuwse sculptuur met bijbelse scènes, de maanden en de dierenriem. De mix van lokale ateliers en grote namen uit Noord-Italië geeft de buitenrand van de kerk een rijk, bijna encyclopedisch programma.
Museum, combiticket en wat je nog meer kunt zien
Het Museum van de Kathedraal bewaart het graf van Ilaria en liturgische kunst, van gebeeldhouwd marmer tot opulent borduurwerk. Met een combiticket bezoek je doorgaans de Dom, de campanile, het museum en de nabijgelegen Chiesa dei Santi Giovanni e Reparata met archeologische zone en doopkapel. De laatste toont lagen Romeins, vroegchristelijk en middeleeuws Lucca onder één dak. Tarieven en tijden wisselen door het jaar; controleer ter plekke of op de officiele site.
Evenementen: Luminara di Santa Croce
Rond 13 september viert Lucca de Luminara di Santa Croce, een avondprocessie door de verlichte binnenstad. Het traject loopt van de Basilica di San Frediano naar de Dom, als eerbetoon aan de route die het Volto Santo volgens de traditie aflegde. Hotels en restaurants zijn dan druk; vroeg reserveren loont.
Praktische tips voor je bezoek
Ligging. De Dom staat aan Piazza San Martino, met aan de zijkant Piazza Antelminelli en de ronde fontein van Lorenzo Nottolini uit de 19e eeuw. Alles is vlak en goed beloopbaar binnen de muren.
Opening en tickets. De kathedraal is meestal dagelijks open met een middagpauze; op zondagochtend is het primair een gebedsruimte. Voor de Dom, toren en museum geldt doorgaans betaalde toegang. Laatste toegang vaak 30 minuten voor sluiting.
Kleding en gedrag. Bedekte schouders en knieën zijn gepast. Fotograferen zonder flits kan meestal; respecteer aanwijzingen.
Toegankelijkheid. Bij de Dom en bij Santi Giovanni e Reparata zijn doorgaans oprijplaten; sommige historische vloeren zijn ongelijk. Vraag bij de kassa naar de beste route met rolstoel of kinderwagen.
Beste tijd. Lente en najaar bieden mild weer en zacht licht. In de zomermaanden is de kerk een koele pauze. ’s Avonds kleurt het marmer warm onder het pleinlicht.
Zo kijk je als een kenner
1) Lees de gevel. Begin onderaan bij de portico: herken de levensverhalen van San Martino en de maanden als kalender van het middeleeuwse jaar. Ga dan omhoog naar de loggia’s en let op het variërende kolomwerk en de inlegpatronen.
2) Zoek het labyrint. Rechts bij de pijler. Loop met je vinger het pad na: één route naar het centrum. Voor pelgrims was dit een innerlijke warming-up.
3) Neem tijd voor Ilaria. In het museum. Kijk naar de plooi van de jurk, de lichte draai van het hoofd en het hondje. Rustig licht maakt het effect nog sterker.
4) Volto Santo. Stap rond het tempietto en vang een glimp van het kruisbeeld door de ijzeren roosters. De combinatie van rood fluweel, goud en blauw gewelf maakt het uniek.
Wandeling in de buurt
Start op Piazza San Martino, steek door naar Piazza del Giglio en wandel via Via Cenami naar Piazza San Michele. Eindig bij de Torre Guinigi voor daken en eiken. Alles ligt binnen 10-15 minuten lopen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd heb je nodig?
Voor Dom en plein 45-60 minuten. Met museum, toren en Santi Giovanni e Reparata erbij plan je 2-3 uur.
Kun je de toren op?
Vaak wel met ticket en op vaste tijden. Trappen zijn smal; uitzicht is klassiek Lucca: daken, koepels en muren.
Is er ook moderne kunst te zien?
De collectie is voornamelijk historisch. Soms zijn er tijdelijke tentoonstellingen in het museum; vraag bij de ingang.
Kortom: de Dom van San Martino is marmer, mythe en devotie in één bezoek. Je leest de gevel als een boek, volgt met je vinger het labyrint, staat stil bij Ilaria del Carretto en vangt het stille licht op het Volto Santo. Lucca op zijn mooist, geconcentreerd op één plein.