De kerk van Sant’Andrea in Pistoia is zo’n plek waar je stil wordt en meteen omhoog kijkt. De gevel in groen-wit marmer knipoogt naar Florence, maar binnen wacht je iets unieks: de preekstoel van Giovanni Pisano (1298–1301), een wervelwind van marmer waar verhalen bijna uit de steen lijken te stappen. Ideaal als tussenstop tijdens je Toscane-trip of als daguitje vanuit Florence.
Waarom de kerk van Sant’Andrea in Pistoia je moet zien
Je combineert hier drie ervaringen: romaanse architectuur in tweekleurig marmer, een meesterwerk van middeleeuwse beeldhouwkunst en een rustige stadswijk waar je het echte leven voelt. De kerk is compact, helder geordend en zit vol details die je keer op keer verrassen.
Waar ligt het en hoe kom je er?
De kerk staat aan Via Sant’Andrea 21, in het historische centrum. Vanaf station Pistoia wandel je in ongeveer 10–15 minuten naar de kerk via Corso Gramsci en de binnenste straten. Kom je uit Florence? Regionale treinen doen er meestal 30–40 minuten over. Handig dus om te combineren met de Duomo van Pistoia en de Ospedale del Ceppo met de kleurrijke Della Robbia-fries.
Korte geschiedenis: van pelgrimsroute tot stadsicoon
Volgens bronnen ontstond hier al in de 8e eeuw een kerk voor reizigers en pelgrims. Het huidige, herkenbare uiterlijk kreeg Sant’Andrea in de 12e–13e eeuw, toen Pistoia floreerde en de stad haar religieuze hart versterkte. De kerk was een pieve, dus met doopfunctie, en groeide uit tot een van de belangrijkste heiligdommen van de stad.
De gevel: groen-wit en vol ritme
De voorzijde is bekleed met wit Carrara-marmer en groen serpentino uit de streek rond Prato. Dat levert het typische “zebrapatroon” op dat je in Pistoia vaak ziet. Boven de hoofdpoort ontdek je een lange architraaf uit 1166 met scènes rond de Drie Koningen, gesigneerd door de 12e-eeuwse meesters Gruamonte en Adeodato. Het portaal, de nissen en boogvelden geven de gevel een levendig ritme dat mooi speelt met het Toscaanse licht.
Binnen: basilicale ruimte met verrassende hoogte
Het interieur telt drie beuken met stenen kolommen en een hoge, halfronde apsis. Het voelt sober en krachtig tegelijk, waardoor je blik vanzelf naar de kunstwerken wordt geleid. Het gewelf van de apsis werd in de 16e eeuw beschilderd. Maar jouw eerste halte is zonder twijfel de preekstoel links in de kerk.
De preekstoel van Giovanni Pisano: marmer in beweging
De preekstoel (1298–1301) is zeshoekig en rust op zeven kolommen. Sommige staan op leeuwen of op een gebogen telamoon; de centrale kolom op een groep van vleugeldieren zoals een adelaar en een griffioen. Langs de panelen zie je in hoogreliëf episodes uit het leven van Christus: Annunciatie en Geboorte (met het middeleeuwse detail van de badende Jezus), de Droom van de Magiërs, de Kindermoord, de Kruisiging en het Laatste Oordeel. In de pendentieven duiken profeten op; op de hoeken zie je krachtige sibyllen.
Wat het zo bijzonder maakt? Pisano kantelt sommige reliëfs licht naar voren, zodat jij ze vanaf de vloer beter ziet. Figuren draaien, duwen en schreeuwen: je voelt de emotie, vooral in de Kindermoord. Het is een preekstoel die theater wordt, zonder een woord te zeggen.
Meer kunst in Sant’Andrea
Nog twee blikvangers: polychrome houten kruisen, traditioneel aan Giovanni Pisano toegeschreven, die de dramatische stijl van rond 1300 tonen. Ze contrasteren mooi met de strakke architectuur. Neem ook een moment voor de kapellen aan de zijbeuken en let op het houten dak en de hoge, smalle ramen die het licht gedoseerd binnenlaten.
Bezoekervaring en praktische tips
Opening: per januari 2026 is de kerk doorgaans open op vrijdag t/m maandag 10:00–17:00; dinsdag–donderdag gesloten. Tijdens vieringen zijn toeristische bezoeken niet toegestaan. Tijden kunnen wisselen, dus check ter plekke.
Toegang: de kerk is vaak gratis of tegen een kleine bijdrage. Soms is er een combiticket met andere kerken in de binnenstad.
Kleding en respect: schouders bedekt, geen flits, houd rekening met wie komt bidden.
Fototip: ’s Middags kleurt het marmer buiten warmer; binnen is het licht zachter aan het einde van de ochtend.
Toegankelijkheid: de ingang is vrijwel vlak; sommige zones hebben treden. Vraag bij de ingang naar de beste route.
Zo plan je je route
Kom je uit Florence? Met de regionale trein ben je er in zo’n 30–40 minuten. Vanaf station Pistoia loop je 10–15 minuten naar de kerk. Combineer Sant’Andrea met de kathedraal San Zeno, het Baptisterium op Piazza del Duomo en de Ospedale del Ceppo (fries met geglazuurde terracotta).
Wandelrondje: van Sant’Andrea naar de Sala
Loop na je bezoek via de Piazza della Sala voor een espresso of een stuk schiacciata. De smalle straatjes rond Sant’Andrea zijn rustig en authentiek; je ziet hier goed hoe Pistoia buiten de massa’s blijft.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd heb je nodig?
Reken op 30–45 minuten voor de kerk. Ben je kunstliefhebber, trek dan langer uit voor de preekstoel en de geveldetails.
Is de kerk geschikt met kinderen?
Ja. De preekstoel werkt als een stripverhaal in steen. Maak er een spel van: wie vindt eerst de leeuwen onder de kolommen?
Mag je altijd binnen fotograferen?
Meestal zonder flits en met respect. Tijdens vieringen graag geen foto’s.
Weetjes om te onthouden
De gevel vertelt je al een verhaal: de architraaf uit 1166 toont de reis en aanbidding van de Drie Koningen, gesigneerd door Gruamonte en Adeodato. En de preekstoel van Giovanni Pisano was zo vernieuwend dat latere generaties er de kiemen van de Renaissance in zagen. Klein detail: sommige beelden lijken bijna uit het kader te stappen. Dat is precies de kracht van Pisano’s stijl.
Samengevat: in de kerk van Sant’Andrea in Pistoia komen romaans marmer en dramatische beeldhouwkunst samen. Je staat dicht bij het werk, ziet de sporen van de beitel en begrijpt ineens waarom dit bescheiden kerkje zo’n grote naam heeft.