De basiliek van Sant’Andrea in Vercelli is een van de mooiste voorbeelden van romaanse-gotische architectuur in Noord-Italië. Je staat op het plein en kijkt naar een gevel met twee slanke torens, drie geprofileerde portalen en een groot roosvenster. Binnen wacht een lichte ruimte met spitsbogen en een serene kloostertuin ernaast. Klinkt klassiek? Dat is het, maar tegelijk verrassend fris en fotogeniek.
Waarom je hier naartoe wilt
Omdat de basiliek tegelijk vroeggotisch en lokaal is. Je ziet de Italiaanse romaanse traditie in de kapvormige gevel en loggettes, en de nieuwigheid van het Franse gotiek in de hoogte, de ribgewelven en het spel van licht. Het resultaat is een gebouw dat je makkelijk leest, maar dat rijk blijft in details. Plus: het klooster en de kapittelzaal liggen letterlijk om de hoek.
Korte geschiedenis in gewone taal
De bouw startte in 1219 op initiatief van kardinaal Guala Bicchieri, net terug uit Engeland, en was al in 1227 voltooid. Dankzij fondsen die hij in Engeland verwierf, haalde Guala in Vercelli ook geleerde kanunniken van Saint-Victor uit Parijs en liet hij naast de basiliek een hospitaal voor pelgrims bouwen. Die mix van geld, ideeën en ambities verklaart de stijl: lokaal en Europees tegelijk.
Buiten: gevel, torens en roosvenster
De gevel is strak en evenwichtig, opgespannen tussen twee torens en geleed door twee rijen loggettes. Kijk naar de materialen: grijsgroene steen afgewisseld met warm baksteen en lichte banden, een harmonie die je ook elders in Piemonte ziet. De drie portalen hebben gebeeldhouwde lunetten: in de middelste wordt de marteldood van de apostel Andreas verhaald; links zie je kardinaal Guala die een maquette van de kerk aanbiedt.
Binnen: licht, lijnen en een meesterlijk koor
Het interieur is ruim en helder. Bundelpijlers dragen de spitsbogen; het koor sluit met een hoge apsis. Let op het houten koorgestoelte met verfijnde intarsia van de Cremonese meester Paolo Sacca (vanaf 1511): panelen met liturgische objecten, stadsgezichten en een centraal paneel aan de bisschopszetel met Sant’Andrea. In een kapel aan het rechter transept staat de monumentale graflegging van abt Tommaso Gallo uit de 14e eeuw, een sleutelpersoon in de vroege geschiedenis van het complex.
Het klooster en de kapittelzaal
Via een zijdeur stap je het klooster in: een rechthoekige hof met arcades, capitelli a crochet en in het midden een put. Het is een van die plekken waar je vanzelf zachter gaat praten. De aangrenzende kapittelzaal heeft vier centrale zuilen en negen kruisribgewelven. Hier werd in 1310 de vrede tussen de Verceillese guelfen en ghibellijnen bekrachtigd in aanwezigheid van keizer Hendrik VII volgens de lokale overlevering en bronnen ter plaatse.
Basiliek Sant’Andrea Vercelli: waar ligt het en hoe kom je er
De basiliek staat aan de rand van Piazza Roma, vlak bij station Vercelli. Je loopt er meestal in 8–12 minuten heen via Via Galileo Ferraris. Kom je met de trein uit Turijn of Milaan, dan zit je op een directe lijn; vanuit Novara ben je vaak in zo’n 15–20 minuten in Vercelli. Bushaltes liggen op een paar minuten lopen.
Wat mag je niet missen
1) De lunetten: zoom in op het centrale portaal met de marteldood van Andreas en op het linkerportaal met Guala Bicchieri. Mooie close-ups voor je camera.
2) De vier verticale accenten: de twee voorste torens, de achthoekige vieringtoren (tiburio) en de zijtoren achteraan geven het silhouet karakter. Ideaal in zijlicht.
3) Het koorgestoelte: de houtinleg is fijnzinnig. Zoek de tarsia met de gevel van de basiliek zelf.
4) De stilte van het klooster: ga even zitten op de rand van de put. Met een beetje geluk hoor je alleen voetstappen en duiven.
Praktische info: opening, kleding, toegang
Openingstijden: volgens de officiële site is de basiliek vaak dagelijks 7:30–18:30 open; het klooster blijft doorgaans tot 19:00 toegankelijk. Let op: tijden kunnen variëren bij vieringen of evenementen.
Toegang: de kerk is doorgaans gratis te bezoeken. Specifieke rondleidingen of tentoonstellingen in het ARCA-paviljoen kunnen een ticket vragen.
Kleding: schouders bedekt en pet af. Fotograferen zonder flits is meestal toegestaan; respecteer diensten en bezoekers.
Beste moment en fototips
Ochtend: zacht licht op de gevel en weinig mensen in beeld. Namiddag: warm strijklicht in het interieur, mooie contrasten op de ribben en bogen. Bij bewolking werkt de gelijkmatige belichting goed voor details van de portalen.
In de buurt: combineer je bezoek
Duomo di Sant’Eusebio: op een paar minuten lopen. Binnen hangt een indrukwekkend middeleeuws kruisbeeld.
Rijststad Vercelli: proef panissa of maak een korte fietstocht langs de risaie als het seizoen dat toelaat. De stad ligt ook op de route van de Via Francigena, wat de pelgrimstraditie verklaart.
Veelgestelde vragen
Is de basiliek rolstoeltoegankelijk?
De hoofdvloer is vlak en breed. Het klooster heeft lage drempels; enkele ruimten zijn historisch en kunnen smallere doorgangen hebben.
Hoeveel tijd heb ik nodig?
Reken 30–45 minuten voor kerk en gevel. Met klooster en kapittelzaal ben je al snel 60–75 minuten bezig.
Mag ik het klooster altijd in?
Vaak wel binnen de openingstijden. Soms is de toegang tijdelijk beperkt bij vieringen of evenementen; ter plekke staat dit aangegeven.
Samengevat: de Basiliek van Sant’Andrea is Vercelli op z’n best: nuchtere romaanse lijnen, elegante gotische hoogte en een klooster om even te landen. Kom voor de gevel, blijf voor het licht en sluit af met een stille ronde langs de arcades.