Piacenza is zo’n stad waar je makkelijk voorbij reist richting Milaan, Parma of Bologna. Zonde, want juist hier vind je kerken die nog echt “middeleeuws stil” aanvoelen. De Basiliek van San Savino is daar een perfect voorbeeld van. Van buiten lijkt het een rustige, bijna ingetogen kerk, maar binnen wachten twee verrassingen: een romaanse ruimte met karaktervolle kapitelen en, nog beter, twee middeleeuwse mozaekvloeren die je in Noord-Italie niet elke dag tegenkomt.
Dit is geen plek waar je snel doorheen rent met een checklist. San Savino is juist een bezoek dat werkt als je het langzaam doet: je ogen laten wennen aan het licht, de stenen, de ritmes van bogen en zuilen, en dan ineens die mozaeken die je blik naar beneden trekken. Ja, naar beneden. In deze basiliek kijk je niet alleen omhoog.
Basiliek van San Savino in Piacenza: waarom is dit bijzonder?
San Savino is een basiliek (in het Nederlands: basiliek) met een heel oude oorsprong. De plek wordt traditioneel verbonden met de vroegchristelijke periode, en later kreeg de kerk haar romaanse vorm. Wat je vandaag ziet, is vooral een zeer goed bewaard voorbeeld van romaans-Lombardische bouwstijl uit het begin van de 12e eeuw, met een duidelijke nadruk op stevige vormen, ritme en symboliek.
De echte ster van het bezoek is de combinatie van architectuur en vloerdecoratie: de basiliek heeft een mozaek in de crypte en een tweede mozaek bij het koor (presbiterio). Beide worden doorgaans rond het begin van de 12e eeuw geplaatst. Het voelt alsof je letterlijk over een middeleeuws wereldbeeld loopt, met tijd, seizoenen, tekens en verhalen in steen.
Wie was San Savino en hoe oud is de kerk?
San Savino was een vroege bisschop van Piacenza. De traditie vertelt dat er al in de 4e eeuw een kerk op of bij deze plek bestond, buiten het oude Romeinse stadsgebied. In de loop van de eeuwen werd de kerk meerdere keren beschadigd en herbouwd. De romaanse heropbouw mondde uit in een plechtige wijding in 1107. Dat jaartal is handig om te onthouden, omdat het je meteen in de juiste sfeer zet: dit is de tijd van romaanse kerken, kloosters, pelgrimsroutes en symboliek die je niet altijd meer “letterlijk” leest, maar wel kunt voelen.
In de basiliek worden relieken van San Savino traditioneel in verband gebracht met het hoogaltaar. Of je nu gelovig bent of niet: je merkt dat dit een plek is die eeuwenlang een rol speelde in het religieuze en sociale leven van de stad.
Wat zie je binnen? Romaanse vormen en opvallende kapitelen
Zodra je binnenkomt, valt het ruimtelijke ritme op: de romaanse stijl is niet druk, maar krachtig. Je ziet een heldere opbouw met bogen en zuilen, en vooral kapitelen die je aandacht vragen. Sommige zijn rijk gesneden, met menselijke figuren en fantastische wezens. Dat klinkt misschien als een middeleeuws sprookje, maar het is juist typisch voor romaanse kerken: de steen vertelt verhalen, waarschuwt, glimlacht soms, en geeft je iets om over na te denken.
Tip: loop niet meteen door naar de crypte. Kijk eerst even rond in de hoofdruimte. Als je daarna afdaalt, werkt het contrast sterker: van licht en hoogte naar halfschaduw en details.
De crypte: het mozaek met maanden en dierenriem
Het hoogtepunt voor veel bezoekers zit onder de kerk: de crypte. Je bereikt die via een trap. Beneden verandert alles: het plafond hangt lager, de ruimte voelt intiemer, en je staat ineens op een vloer die je meteen wil “lezen”.
Het mozaek in de crypte is beroemd om de voorstelling van de maanden van het jaar in combinatie met tekens van de dierenriem. Je ziet medaillons en figuren op een achtergrond die vaak als golvend of waterachtig wordt beschreven. Het is een middeleeuwse manier om tijd tastbaar te maken: het jaar als cyclus, het leven als ritme, en de kosmos als onderdeel van het dagelijkse bestaan.
Wat het extra leuk maakt: dit is geen museumvloer achter touwtjes. Je staat er echt dichtbij, en juist daardoor zie je hoe handgemaakt het is. De tesserae (steentjes) zijn niet machinaal perfect, maar precies menselijk genoeg om de vloer levend te laten lijken.
Het tweede mozaek: bij het koor een middeleeuws verhaal in beelden
Alsof een mozaekvloer niet genoeg is, heeft San Savino er nog een: in het presbiterio, het gebied bij het koor/altaar. Dit mozaek wordt vaak geprezen omdat het geen “kalender” is, maar een meer verhalende mix van beelden.
Je ziet hier onder andere scenes van strijd, een schaakpartij en een Christusvoorstelling. Het is precies het soort combinatie dat je in de middeleeuwen vaker tegenkomt: het aardse en het hemelse naast elkaar, met symbolen die toen veel directer werden begrepen dan nu. Ook als je niet alles kunt ontcijferen, is het fascinerend om te bedenken dat mensen hier negen eeuwen geleden dezelfde beelden zagen, en er betekenis aan gaven.
Tip: ga een stap opzij en kijk het mozaek ook vanuit een hoek. Dan zie je beter hoe de compositie werkt als geheel, in plaats van als losse “plaatjes”.
Praktische bezoektips: tijden, locatie en sfeer
De basiliek ligt in Piacenza aan Via Alberoni. Voor een stedentrip is dit fijn: je zit niet midden in het drukste winkelgebied, maar wel dicht genoeg bij het centrum om te voet te komen.
Openingstijden kunnen door diensten en religieuze activiteiten wisselen, maar als praktische richtlijn geldt vaak:
Maandag t/m zaterdag: meestal 9:30-12:00 en 16:00-18:00.
Zondag: vaak 9:00-10:30 en 16:00-18:30.
Hou er rekening mee dat je tijdens een mis niet overal vrij kunt rondlopen. Dat is niet vervelend, integendeel: als je toevallig een stukje meepakt, hoor je de ruimte “werken”. Maar wil je rustig foto’s maken of de mozaeken echt bestuderen, kies dan liever een moment buiten de vieringen.
Hoeveel tijd heb je nodig?
Voor een snel bezoek red je het in 20 tot 30 minuten. Maar eerlijk: voor San Savino is 45 tot 75 minuten veel beter. Dan heb je tijd om eerst de bovenkerk te bekijken, daarna de crypte rustig te doen, en vervolgens terug te gaan voor het mozaek bij het koor.
Als je van romaanse kunst houdt en graag details bekijkt, kun je hier makkelijk langer blijven. Vooral de kapitelen en mozaeken nodigen uit tot her-kijken: je ziet steeds iets nieuws.
Beste moment van de dag voor je bezoek
Voor sfeer en licht werkt laat in de ochtend of laat in de middag vaak het prettigst. In die uren is het licht minder hard en voelt de basiliek rustiger. In de zomer is het binnen bovendien een fijne, koele pauze in je stadswandeling.
Combineer slim: maak er een Piacenza-wandeling van
San Savino past perfect in een dag waarop je Piacenza lopend ontdekt. Combineer bijvoorbeeld zo:
1) Begin in het centrum voor de pleinen en sfeer.
2) Loop naar de Basiliek van San Savino voor romaanse kunst en de mozaeken.
3) Sluit af met een koffie of aperitivo en iets lokaals te eten. Piacenza zit vol plekken waar je eenvoudig maar goed eet, met een keuken die stevig en eerlijk aanvoelt.
Zo krijg je een dag die afwisselt tussen stad en stilte, tussen buitenlucht en koele stenen.
Waarom je San Savino niet wil overslaan
Omdat deze basiliek je iets geeft wat je in veel drukbezochte steden kwijt raakt: tijd. Tijd om te kijken, tijd om te voelen, tijd om details te zien die niet schreeuwen om aandacht. De combinatie van romaanse architectuur en twee mozaekvloeren is zeldzaam, en juist daardoor blijft San Savino hangen.
Als je Piacenza bezoekt en je wil een plek die echt “eigen” is, zonder massa’s, dan is de Basiliek van San Savino een van je beste stops. Je loopt naar buiten met het gevoel dat je niet alleen iets hebt gezien, maar ook iets hebt begrepen: hoe middeleeuwse kunst, geloof en wereldbeeld in elkaar grijpen, gewoon onder je voeten.