De basiliek van de Ghiara in Reggio Emilia, in het Italiaans Basilica della Ghiara, is zo’n plek waar je buiten alleen baksteen ziet en binnen een hele wereld van kleur. Je staat aan Corso Garibaldi en stapt een ruimte in die barst van de 17e-eeuwse kunst. Ideaal als je de stad leert kennen of een tussenstop maakt op de route tussen Parma en Modena.
Waar ligt de basiliek van de Ghiara?
De basiliek staat in het historische centrum, langs de oude “corso della Ghiara”, vandaag Corso Garibaldi 44. Je loopt er in enkele minuten naartoe vanaf Piazza Prampolini. Met de bus kom je er via lijnen 4 en 6 of de Minibù G en E. Handig: de kerk ligt in een zone met arcaden, dus je hebt altijd schaduw of beschutting tegen regen.
Een kort, kloppend verhaal
De oorsprong van de Basilica della Ghiara hangt samen met een wonder. Op 29 april 1596 zou de 15-jarige Marchino, doof en zonder tong geboren, biddend voor een Mariabeeld plots horen en spreken. Het beeld was in 1573 op de muur gezet naar een ontwerp van Lelio Orsi en werd razendsnel een trekpleister voor pelgrims. De stad besloot daarop een groot heiligdom te bouwen.
De eerste steen werd gelegd op 6 juni 1597; de plechtige wijding vond plaats op 12 mei 1619. De plattegrond is een Grieks kruis met een hoge koepel. Architect Francesco Pacchioni werkte het ontwerp uit; de sober-klassieke gevel in baksteen met witte marmeraccenten zet de toon voor wat komt.
Binnen: een 17e-eeuwse galerie die nog leeft
Het interieur is een explosie van fresco’s, stuc en licht. In de koepel schilderde Lionello Spada rond 1616 de Apotheose van Maria, omringd door engelen en Oudtestamentische figuren. De perspectiefdecoraties zijn van Tommaso Sandrini. Rond de vier armen van het kruis zie je scènes uit het Oude Testament met sterke vrouwen als Judith, Ester en Debora: een bewust thema dat vooruitwijst naar Maria.
Loop door naar de zijruimtes: in het Spazio delle Sibille (1619) gaf Alessandro Tiarini de antieke zieneressen en christelijke deugden een gezicht. Verderop kom je werken tegen van onder meer Carlo Bononi, Ludovico Carracci en Luca Ferrari. Alles hangt nog op de plek waarvoor het is gemaakt, waardoor je voelt hoe kunst en devotie hier samenkomen.
Kunst die je niet wilt missen
Het stadsaltaar, het Altare di Città, bewaart een topstuk: de “Kruisiging” van Guercino uit 1624. De dramatiek van het licht en de blik van Maria Magdalena trekken je vanzelf naar het doek. Aan de rechterzijde vind je het altaar van de Beata Vergine met de vereerde Madonna della Ghiara, omgeven door zilverwerk en kaarsen, een krachtig hart van het heiligdom.
Waarom deze basiliek anders voelt
De Ghiara is geen museum met rode koorden, maar een levende basiliek. Je ziet hoe de Contrareformatie kunst gebruikte om te raken en te overtuigen. De thematiek is helder, de uitvoering uitbundig, en toch blijft er rust. Het contrast tussen de sobere buitenkant en de gouden binnenwereld is precies wat dit bezoek zo memorabel maakt.
Bezoek: openingstijden, toegang en het museum
Openingstijden: doorgaans dagelijks 7:30–12:00 en 16:30–19:30. Op hoogtijdagen en in de zomermaanden kunnen tijden iets afwijken. Tijdens vieringen is vrij rondlopen beperkt.
Toegang: individuele bezoeken zijn gratis. Er is een basisverlichting; een toeristische verlichting is op aanvraag mogelijk tegen een kleine bijdrage. Groepen kunnen een rondleiding boeken.
Museum: in de kloostervleugels zit het Museo della Ghiara met edelsmeedwerk, ex-voto’s en het originele ontwerp van Lelio Orsi. Mooi om het verhaal compleet te maken.
Architectuur in vogelvlucht
De plattegrond is een Grieks kruis in een vierkant, een klassieke keuze voor mariale heiligdommen. De koepel rust op forse pijlers; in de vier hoekruimtes schuilen kleine koepels. De gevel is tweelagig met pilasters, drie portalen en een hoog timpaan. Let op de witte marmerdetails rond ramen en deuren, ze laten het baksteen nog warmer lijken.
Praktische tips
Beste moment: ’s Ochtends is het vaak rustig en zacht verlicht. Aan het einde van de middag gloeien de goudtinten in de gewelven.
Kleding en gedrag: het blijft een gebedsplek. Bedekte schouders in de zomer en een rustige stem worden gewaardeerd. Fotograferen zonder flits is meestal oké.
Toegankelijkheid: de toegang is gelijkvloers. De kerk is ruim, maar tijdens diensten kan het druk zijn.
Apps en QR: er is een gratis app en QR-codes in de basiliek voor extra info; handig als je zelfstandig kijkt.
Wanneer ga je? Let op de “Giarèda”
Elk jaar begin september verandert Corso Garibaldi in een mix van markt, processies en concerten tijdens de Sagra della Giarèda, de feestdagen rond Maria. Sfeervol, maar druk. Wil je in stilte kijken, plan dan buiten deze dagen.
Combineer je bezoek
Je zit hier midden in Reggio Emilia. Loop door naar de Duomo en Piazza Prampolini, of duik het Museo del Tricolore in voor het verhaal van de Italiaanse vlag. Zin in iets lokaals? Proef erbazzone of koop een stukje Parmigiano Reggiano bij een historische winkel.
Leuke weetjes voor bij de espresso
De naam Ghiara verwijst naar de ghiaia van de rivier Crostolo die tot 1226 hier stroomde. De basiliek staat dus op het oude rivierbed.
De Giarèda is geboren bij de wijding in 1619 en groeide uit tot een stadsfeest met kramen, muziek en religieuze plechtigheden.
De stad Regio bestelde actief kunst voor de basiliek. Zo kwam Guercino’s “Kruisiging” er op initiatief van het stadsbestuur, een mooi voorbeeld van samenwerking tussen civiele en religieuze opdrachtgevers.
Samengevat
Kortom: de basiliek van de Ghiara is een compact meesterwerk. Sober buiten, rijk binnen, met een koepel die je blik omhoog trekt en kunst die nog op haar oorspronkelijke plek spreekt. Voeg het toe aan je Reggio-route en geef jezelf een half uur puur kijken, liefst twee keer: in de ochtend en aan het einde van de dag.