Het Castello Visconteo-Sforzesco di Novara is een stoere bakstenen kasteel midden in het historische centrum. Hier kruisen de verhalen van de Visconti en de Sforza elkaar, tussen stadsmuren, grachten en een binnenhof waar vandaag tentoonstellingen en evenementen plaatsvinden. In deze gids lees je precies wat je ziet, hoe je er komt en hoe je jouw bezoek slim combineert met de rest van Novara.
Kasteel Visconteo-Sforzesco di Novara: waarom deze burcht bijzonder is
Dit is geen sprookjeskasteel maar een echte vesting: functioneel, krachtig en vol lagen. Het staat op een hoek van de oude stadsomwalling, met aan de noordkant Piazza Martiri della Libertà en aan de andere zijden de groene promenades van de Allea di San Luca. Binnen wacht je een ruim cortile met tentoonstellingszalen. Het kasteel is daarmee tegelijk een venster op de middeleeuwen én een levendig cultureel podium.
Waar ligt het kasteel en hoe kom je er?
Adres: Piazza Martiri della Libertà 3, pal in het centrum van Novara. Vanaf station Novara wandel je in circa 10–15 minuten door vlakke straten naar de kasteelingang. Met de auto parkeer je handig aan de randen van het centrum en loop je het laatste stuk. De omgeving is compact en prettig om te voet te verkennen.
Korte geschiedenis: van Turricella tot stadsicoon
De geschiedenis begint in 1272, wanneer Francesco Della Torre hier een versterkt complex laat oprichten, bekend als de Turricella. In de 14e eeuw transformeren de Visconti het tot een volwaardig kasteel, passend bij de strategische rol van Novara aan de westgrens van het hertogdom Milaan. Een eeuw later geven de Sforza het complex zijn definitieve vorm: vanaf 1468 wordt het heropgebouwd als een groot quadrangulair geheel dat oudere delen insluit.
Met de komst van de moderne oorlogsvoering in de 16e eeuw krijgt de stad extra bastions. In de Napoleontische tijd verandert alles: het kasteel wordt gevangenis, een functie die het tot 1973 behoudt. Daarna volgt een lange periode van plannen en restauraties, met een heropening voor het publiek in 2016. Vandaag is het kasteel opnieuw van de stad, als plek voor kunst, onderzoek en ontmoeting.
Architectuur lezen: rocchetta, rivellino en gracht
Het grondplan is rechthoekig met dikke ommuring, een centrale binnenplaats en sporen van hoektorens. In de noordoosthoek vind je de Rocchetta, de best bewaarde vleugel uit de Visconti-tijd. Let op de elegante bifora in de gevel en de zaal met het vierdelige gewelf op één centrale pijler. Hier proef je de residentiële kant van de burcht: minder strijd, meer statuur.
Bij de noordelijke toegang lag een rivellino (voorwerk) dat de kwetsbare poort moest beschermen. De basis in de voormalige gracht is nog zichtbaar en geeft een idee van de meerlagige verdediging. Het geheel maakt duidelijk hoe dit kasteel niet alleen naar binnen, maar vooral naar buiten was ontworpen: controleren, afschrikken, standhouden.
Wat je vandaag ziet
Het binnenhof is het hart van je bezoek. Afhankelijk van het programma zijn er tijdelijke exposities met schilderkunst, fotografie of design, plus publieksactiviteiten zoals lezingen en familieworkshops. In de Rocchetta lopen vaak kleinere, intieme presentaties. Ook zonder ticket is de wandeling door de hofzone de moeite waard: baksteenpatronen, visuele lijnen en doorkijkjes naar de parkgordel eromheen.
Praktisch: tickets, tijden en toegankelijkheid
Toegang: het kasteel zelf is vrij te betreden via het hof; voor exposities geldt een betaald ticket dat meestal per tentoonstelling verschilt. Koop ter plekke of online via de officiële kanalen.
Opening: het terrein is overdag toegankelijk; de zalen volgen de openingstijden van de lopende expo. Op feestdagen en in de zomer kunnen tijden afwijken.
Toegankelijkheid: de route op de begane grond is grotendeels vlak. Voor trappen of drempels zijn in de regel alternatieven of hulp aanwezig. Vraag bij de ingang naar de beste route.
Let op: aan de buitenmuren wordt regelmatig restauratie uitgevoerd. Er kunnen steigers staan, zonder dat dit je bezoek in de weg zit.
Beste tijd en fototips
Ochtend: koel licht op de noordgevel en rustige hofbeelden. Gouden uur: warme gloed op baksteen, ideaal voor details van metselwerk en schaduwspel in nissen. Maak naast een frontale gevelfoto ook een diagonale compositie vanuit de hoek van het hof om de diepte te vangen. Voor context sta je aan de rand van de Allea en laat je groen en muur samen in beeld komen.
Met kinderen
Maak er een speurtocht van: tel de boogvensters, vind de oudste bakstenen of loop de imaginaire gracht rond. Binnen bij een expo zijn er vaak eenvoudige doe-opdrachten. Sluit af met een gelato op Piazza Martiri della Libertà.
Mini-college architectuur: waar let je op?
Kijk naar de horizontale cordonlijsten die de volumes breken en naar de afwisseling tussen blinde vlakken en openingen. De mix van middeleeuwse structuur en vroegrenaissance maatgevoel zie je goed aan de Rocchetta-gevel. Zoek restanten van merlons en dichtgezette vensters: stille sporen van de periode als gevangenis.
Zo plan je je tijd
Begin buiten met een rondje om de buitenkant langs de Allea. Ga via de hoofdingang het hof op, lees de panelen en check de lopende tentoonstelling. Loop daarna in 5 minuten naar de Duomo en het Broletto. Sluit af bij de Basilica di San Gaudenzio met zijn imposante koepel. Zin in groen? De parken rond het kasteel zijn perfect voor een korte pauze.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd heb je nodig? Zonder expo circa 30–45 minuten voor hof en gevels. Met tentoonstelling 1 tot 2 uur.
Is reserveren nodig? Alleen voor populaire exposities of tijdvakken op drukke dagen. Ter plekke kan meestal ook.
Is het geschikt met kinderwagen of rolstoel? Ja, het terrein is meestal vlak; vraag bij de ingang naar de toegankelijkste route.
Mag je fotograferen? In het hof meestal wel. In tentoonstellingszalen gelden soms beperkingen; volg de aanwijzingen van het personeel.
Kortom: het kasteel van Novara is een compact, leesbaar monument waar verdediging, macht en stadsgeschiedenis samenvallen. Je wandelt er van de Turricella van 1272 naar de Sforza-verbouwing en staat even later in een moderne expositie. Precies dat contrast maakt dit bezoek zo prettig Italiaans.