De basiliek San Gaudenzio is hét icoon van Novara. De ranke koepel van 121 m rijst als een vuurtoren boven de stad uit, ontworpen door Alessandro Antonelli (de architect van de Mole in Turijn).
Beneden wacht een mix van barok, devotie en rustige elegantie.
In deze gids neem ik je stap voor stap mee: van geschiedenis en highlights tot praktische tips, fotoplekken en combinaties in de buurt.
Waarom de basiliek San Gaudenzio bezoeken
Uniek silhouet: de slanke koepel is technisch én esthetisch een hoogstandje, zichtbaar vanaf bijna elke invalsweg van de stad.
Heilige sfeer: in het Scurolo worden de relieken van de stadsheilige Gaudenzio bewaard, in een ruimte vol kostbare materialen.
Panorama: je kunt de koepel beklimmen met een begeleide route door de verborgen gaanderijen. Boven wacht een 360 graden uitzicht over rijstvelden en Alpen.
Waar ligt de basiliek en hoe kom je er
De basiliek staat op het hoogste punt van Novara, in de binnenstad (Via San Gaudenzio 22). Vanaf het treinstation loop je er in circa 15 minuten naartoe via het centrum. Met de auto parkeer je beter net buiten de ZTL en ga je het laatste stuk te voet. De toegang tot kerk en koepelrondleiding bevindt zich aan de pleinzijde.
Geschiedenis in een notendop
De huidige kerk verrees tussen de late 16e en 17e eeuw op ontwerp van Pellegrino Tibaldi, vertrouweling van San Carlo Borromeo. Het is een eenbeukige kerk met zes zijkapellen.
In de 18e eeuw kwam de vrijstaande campanile van Benedetto Alfieri.
Pas in de 19e eeuw kreeg de basiliek haar beroemde koepel: Antonelli tekende en bouwde het elegante, gelaagde bouwwerk dat vandaag het stadsprofiel bepaalt.
Architectuur en highlights: waar let je op
De koepel van Antonelli
De koepel is het handelsmerk van Novara: een ingenieuze toren-op-koepel in baksteen, met dubbele colonnades die het verticale effect versterken. De totale hoogte is 121 m (circa 126 m met de bekronende Christus-figuur). Bovenop staat tegenwoordig een replica; het originele bronzen beeld uit 1878 wordt binnen bewaard. Neem buiten even afstand voor de beste blik op het ranke profiel, en kijk van dichtbij naar de ritmische afwisseling van volle en open delen.
Het Scurolo: de schatkamer onder de vloer
Via een trap bereik je de achthoekige kapel van het Scurolo. Hier rust de heilige Gaudenzio in een grote zilveren en kristallen reliek-urna. De ruimte (17e–18e eeuw) is rijk bekleed met marmer, brons en halfedelstenen, met een frescocyclus en beelden van heiligen. Het Scurolo is niet altijd open; rond de patroonsfeesten in januari zijn er doorgaans extra openingstijden.
De campanile
Links van de apsis staat de campanile van Benedetto Alfieri (1753–1786). De toren staat los van de kerk en is circa 92 m hoog. Let op de baksteen- en granietlagen en, als je geluk hebt, op het traditionele Ambrosiaanse klokkenspel.
Interieur en kapellen
De kerk heeft een heldere plattegrond met één hoge beuk. Langs de zijden liggen kapellen met 17e-eeuwse schilderkunst en stucco. Licht valt via hoge ramen gefilterd binnen; neem even plaats en laat de details tot je komen. De balans tussen devotie en soberheid maakt de sfeer verrassend rustig, ondanks de rijkdom aan decoratie.
De koepel beklimmen: zo werkt het
De klim is alleen met gids mogelijk en verloopt via trappen, gaanderijen en technische ruimtes. Je draagt meestal een helm (soms ook een eenvoudige gordel) en volgt een vaste route. De rondleiding duurt vaak 45 tot 60 minuten en eindigt met uitzichten over stad, rijstvlakten en op heldere dagen de Alpen.
Let op: data en tijden wisselen per seizoen; in het weekend zijn er meestal meer tijdsloten. Reserveer vooraf, zeker in vakantieperiodes. Draag gesloten schoenen en neem een flesje water mee in de warme maanden.
Praktisch: openingstijden, tickets, kleding
Toegang basiliek. De kerk is meestal gratis toegankelijk overdag; respecteer diensten en vieringen.
Scurolo. Gewoonlijk alleen geopend tijdens speciale momenten, met extra vensters rond de feestdag 22 januari (San Gaudenzio). Ter plekke staat aangegeven wanneer bezoek mogelijk is.
Koepelrondleiding. Tickets boek je vooraf online of bij het lokale toeristenbureau. De koepel is vaak vrij–zo te bezoeken met gids; door de week zijn er minder slots. Tijden en prijzen wisselen; reken indicatief op een klein bedrag voor de tour.
Kleding en gedrag. Bedek schouders en knieën als je de basiliek binnen gaat. Fotograferen zonder flits is doorgaans toegestaan. Voor de koepelklim: draag stevige schoenen en houd rekening met trappen en smalle doorgangen.
Fototips
Buiten: het mooiste licht op de koepel heb je vaak in de late namiddag. Voor het volledige silhouet kun je richting de Broletto of de open pleinen lopen en met een groothoek werken.
Binnen: het licht is zacht. Zet je telefoon op nachtmodus of verhoog lichtgevoeligheid; flits is in kerken niet gewenst. In het Scurolo is fotograferen soms beperkt, afhankelijk van het moment.
In de buurt: zo maak je er een halve dag van
Duomo en Broletto. De kathedraal en het middeleeuwse stadscomplex liggen een paar minuten lopen verderop. Fijne plek voor koffie onder de arcaden.
Paleis Natta. Het neoklassieke paleis aan Piazza Cavour is vandaag zetel van het provinciebestuur. Loop langs de gevels en kijk terug: de koepel van San Gaudenzio piept vaak tussen de daken door.
Rijstvlakte en Alpenzicht. Zin in een korte omweg? Een wandeling door de straten rondom de basiliek geeft je steeds wisselende frames van koepel en campanile, met bij helder weer de Alpen als achtergrond.
Veelgestelde vragen
Is de basiliek elke dag open?
Meestal wel overdag, met pauzes in de middag buiten het hoogseizoen. Tijdens vieringen is bezoeken beperkt.
Kan ik het Scurolo altijd zien?
Nee. Het Scurolo is vaak alleen rond de patroonsfeesten in januari geopend en bij speciale gelegenheden. Check de borden of vraag bij het infopunt.
Is de koepelklim zwaar?
De route bevat trappen en smalle passages maar is voor de meeste bezoekers goed te doen. Niet geschikt met buggy of rolstoel.
Kort samengevat
De basiliek San Gaudenzio is Novara in één blik: een serene kerk met een spectaculaire koepel, een ingetogen Scurolo en een campanile die het stadsbeeld afrondt.
Met een uur voor de kerk en een uurtje voor de koepelklim heb je een bezoek dat zowel verstild als onvergetelijk is.